26KA JUUN WAA MAALINTA QARANKA SOMALILAND


W.Q Ahmed Arwo (
ahmed_arwo@yahoo.co.uk)

26kii Juun 1960, waa dharaartii aynu gobanimada helnay, waa ayaantii aynu noqonay dal xor
ah oo ka mid ah dalalka adduun weynaha, waa maalintii ay ina aqoonsadeen dalal ka badan
30.Waxa mahad mudan in maanta magaaladan Cardiff lagu xusi doono sabtida 25ka June
maalintan. Waxa si gaar ah qiime u yeelay iyadoo xuskan lagu maamuusay tiir ka mid ah
rukunnada ay ku taagan tahay siyaasadda Somaliland. Waa ruug-caddaa ilaa xoriyaddii 60ka
ilaa maanta aan saaxadda maamulka dalka ka bixin.

Waa Mudane Axmed Yuusuf Ducaale, oo maanta ka mid ah Hormoodka Golaha Fulinta ee Xisbiga
Kulmiye, kana mid aha aasaasayaashii xisbigii NUF, isla markaas noqday Wasiirka Arrimaha
Debedda ee Somaliya, Qayb lexaad lehna ku lahaa siyaasadii SNM, waxuu noqday wasiirka
Waxbarashada ee Somaliland oo uu raad fiican kaga tegay, maantana waa nin ka mid ah ragga
isteerinka u haya Xisbiga Kulmiye.Waxa maanta sharf u ah dadweynaha Cardiff inay soo
dhoweeyaan Mudane Axmed oo taariikhda Somaliland madaxiisa iyo qalbigiisa ku sida.
Isaagaa ah taariikh nool,ee ha laga faa'iideysto.


Waxay ahayd maalin farxad iyo reynreyn dadweynaha somaliland ku jiray.Waa ayaantii Alle
ha u naxariistee Timacade lahaa: Aan siduu yahay eegee, kanna siib, kana saar...waa ayaan
ninkii nolaa farxad iyo damaashaad ku jiray.

Waa in la mariyaa maamuuska ay leedahay oon hoos loo dhigin.Waa inay noqotaa mid qalin
dahab ah lagu qoro, lana soo ban dhigo qiimaha xoriyaddu leedahay. Tani wax xidhiidha
lama laha dhibaatooyinkii ka dhashay is-raaca oy sababteedu ahayd arrin inagaga timid
meel aan la filayn.Yaan 26ka Juun lagu xidhin 1da Juulay.Xidhiidhkoodu waa mid ka yimid
go'aan lagu degdegay oon lagaga tababushaysan waxii ka iman kara, iyadoo loo qaatay in
waxwaliba noqon doonaan malab iyo caano.

Haddaba bal aan xusuusano 45 sano, aynu gumeysigii Ingiriska xoriyadda ka qaadanay. Waxa
ay u kala kacayaan 9 sano oo habka xisbiyada badan dalka ka jireen.12 ( waa intaynaan SNM
samayn,oynaan dagaal qaadin) sano oo xukun militari dalka ka jiray iyo 10 sano oynu
dagaal kula jiray taliskaa macangaga ahaa. Waxa taas soo raacda 14 sano oynu xoriyaddii
la soo noqonay. Waxa aan sidan ugu qaybiyey in la arko inayna yareen mudada aynu dib u
dhalinay jumhuuriyadda Somaliland.

Ina Barre markuu dalka cadaalad darro iyo maamul xumo ka dayn waayey, waxaynu sugnay 12
sano, kolkaasaynu qaadnay dagaal aynu ku guulaysanay, maantana waxa ka soo wareegay 14
sano intii aynu xukunka la soo noqonay.Waxaana fiican in leys weydiiyo waxa inoo
qabsoomay iyo inaynu mudadan wax intaas ka badan gaadhi lahayn.Gaabiska muuqda maxaa
dhaliyey? Yaa hawshooda gabay? Maxay sheegan kartaa dawladdan maamulkeedu ragaaday? UDUB
se ma yahay xisbi ka turjuma himmilada ciddii u fooday, mise waa mid durbaanka la daba
jooga ninka ay kursiga ku fadhiisiyeen.

Aan dib ugu noqdee, gumeysigii Ingiris wax weyn inoogamuu tegin.Waxaa se jiray sharci iyo
hab maamul-suuban oo soo cagaaraayey. Taas waxa aan ku salaynayaa, anigoo dugsiga hoose
gelay lixdanaadii, ayaan xusuusanay habkii waxbarasho ee jiray.Waxaan lahaan jirnay qalab
ciyaareed,(sport and art), waxa naloo dhigi jiray wax la yidhaahdo CIVICS, oo aha hab
dhaqanka dawladda, kan degaanka iyo kan dawladda dhexe,habka barlamaanka,iyo maxkamadaha.
Waxa dugsiga hoose naloo tababaraayey inaan noqono muwaadiniin yaqaan xaqa dalku ku
leeyahay iyo kan ay ku leeyihiin.

Waxa aan lahaan jirnay safaro aan ku tegno degmooyinka dalka, oon la kulano ardayda
dusgiyada dhigta iyo maamulka degmooyinka, iyo dadweynahaba iyadoo ciyaaro na dhex mari
jireen.Waxa jiri jirtay dugsiyada dhexe inay yeeshaan tartan kubadeed.Waxa aanu lahayn
hab fan iyo hab doodeed. Iyadoo la jili jiray riwaayado carabi iyo ingiriisba aha.Waxa
aan lahayn hab doodeed, (debate) kaas oo lagu baran jiray dimuquraadiyadda, iyadoo doodda
ka dib la foodi jiray.Waxa aan lahayn urur ardayeed(Students Union), macalimiintuna waxa
ay lahaayeen (Teachers Union), waana kuwii dhaliyey in Dugsiga Farah Oomaar la dhiso,
markii mudaharaaado dhaawac keenay lagu oogay dawladii xilligaa jirtay.

Sanadba sanadka ka dambeeya ayey arrimahani sii baa'baayeen. Ilaa Ina Barre yimid oo uu
ooda u jiiday hab-dimuquraadiyeedkii dalka oo la waayey urur nooc kasta ha ahaadee, mid
xisbi iyo mid bulshaba.Waxa xidhmay xoriyaddii jaraaidka, waxaan bilaabmay odhaahdii
ahayd "Car juuq dhe", waxana ku soo biiray habkii dawladda, ciidamo gaar ah oo loo qortay
inay muwaadinka cagaha hoos gashaan, kuwaas oo ahaa NSS iyo maxkamado la hal maala
ciidankan oo ah Maxkamadda Badbaadada Dalka...oo runtii ahayd Maxkamadda Madax-jabinta
Muwaadinka.Waxa ayaan darro ah in maanta weli raadkoodi taagan yahay. Waxa taas si toos
ah u xaqiijiyey Guddoomiyaha Maxkammadda Sare oo sheegay in dad badan lagu xidhay sharci
darro, oo loo adeegsaday "Xukunka degdega ah".

Waa in la xusaa ragii u soo halgamay xoriyadda, xisbiyadii jiray iyo giraanta taariikhda
oo lagu xidhiidhiyo halgankii SNM, lana maamuuso ciddii ku dhimmatay, kuwa ku agoonoomay
iyo inta nool oo la qadariyo.
Waa in ubadka loo qoraa taariikhda.Ogow cidda aan aqoon waxay shallayto ahayd ma garan
karto waxay noqon berito.

Haddaba xukunkii faqashtu waxa uu keenay cadaalad darro, eex iyo ku tumasho xuquuqda
aadmiga, waana arrimahan kuwa aynu ka dagaalanay. Illahay mahadii weynu ku guulaysanay,
balse waxaad moodaa in talaabada aynu ku soconaa tahay tii diinka. 14 sano waxaad moodaa
in loo arko 14 bilood. Waa muddo aad u dheer oo wax badan la qaban lahaa.Weli ma sugna
himilada qudha ee dadweynaha qancinaysa, ahna mid aad u sahalan haddii la helo madax u
heelan inay hirgeliyaan barnaamaj qorsheysan oo lagu gaadhaayo...waa
CADDAALAD...CADDAALAD.....WAA CADDAALAD SHARCIGA LOO SINAADO.

Waxa ayaan darro ah in si hawl yar loo dacaayadiiyo ciddii ummadan u hurtay naftooda.
Waxa la marayaa heer aflagaado iyo xaqiraad lagu dhoobo intii ugu mudnayd halkankii
dhowaa een weli midhihiisa la goosan, waa kii SNM, markaas yaa xusuusan kara raggii
lixdanka soo halgamay. Ninka naftiisa u huray kor u qaadka nolasha dadkiisa, maxaa ka
dhigay in lagu tilmaamo dayday, maxaa u diiday in loo arko nin mudan inuu hogaamiye
noqdo. Yaa kaga habboon inuu reerka u raro meel baad iyo biyo leh. Ogow isagaa naftiisa u
huray inuu taas gaadhsiiyo, waa nin mari kara dariiq taas lagu gaadho.Ma lehi iyagaa keli
xaq u leh taas, waxaan se leeyahay ha ku helaan dhibco (points) dagaalka ay soo galeen.
Iska daa dhibco ay helaan, ee waxa ay ku noqotay canbaar dhabanka kaga taal. Intaad
maqashay....SNM xiligeedi dhammaa, dagaal iyo dirir looma baahna..Waxa dhab ah in ninka
xiliga dagaalka naftiisa dalka u huraa yahay kan ugu jecel dhismehiisa.

Waxaad moodaa in laga dhigay hadafkii SNM inuu ahaa dagaal. Waa ayaan darro in dadweyne
badani dacaayaddan jaban laga dhaadhiciyo.
Dagaalku waxuu ahaa mid leynagu qasbay, waxuu ahaa dariiq loo maraayo hadafka oo ah in la
helo maamul, caddaalad iyo horumar ummaddda u horseeda.Dagaal ayna ujeeddo ka dambeyni
waa mid aan dhammaad lahayn. SNM na waa mid taas ka dheer. Waa mid ambo qaaday geedi
socodka sooyaalka Somaliland, iyadoo toosiyey qaladkii lagu sameeyey dadweynaha
Somaliland. Waxay ambo qaaday dhammeystirkii geedigii ay bilaabeen Sheikh Bashiir, Faarah
Oomaar, iyo xisbiyadda SNL iyo NUF.

Aan jaleeco macaanka gobannimadu leedahay.Bal dhoox, ereyada macaan ee ku jirta heesaha
caanka ah..Dharaarta aan waxyeeda dhaqdhaqee..waa dharar farxad iyo damaashaad mudan..ee
aan maalno hasheen maandeeq..